Khi giá vàng biến động mạnh, nguồn cung khan hiếm và nhu cầu tích trữ tài sản gia tăng, mua vàng online đang trở thành lựa chọn của không ít người dân nhờ sự tiện lợi và nhanh chóng.
Chỉ với vài thao tác, người mua có thể theo dõi giá, lựa chọn sản phẩm và thanh toán từ xa. Tuy nhiên, phía sau sự thuận tiện ấy là những rủi ro tiềm ẩn, khi các chiêu trò lừa đảo ngày càng tinh vi, được ngụy trang bằng hình thức giao dịch chuyên nghiệp và hợp pháp.
Fanpage tick xanh, quy trình “chuẩn chỉnh”
Mới đây, trên mạng xã hội xuất hiện chia sẻ của một người dùng Facebook về việc bị lừa khi mua vàng online qua một fanpage có tick xanh - dấu hiệu thường được hiểu là đã được nền tảng xác minh. Fanpage này sở hữu lượng người theo dõi lớn, nội dung đăng tải đều đặn, hình ảnh sản phẩm được đầu tư chỉn chu, giá vàng niêm yết bám sát mặt bằng chung của thị trường, không tạo cảm giác “rẻ bất thường” – yếu tố vốn dễ khiến người mua cảnh giác.
Quá trình tư vấn được phản ánh là diễn ra bài bản và có tính hệ thống. Người mua được yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân để xuất hóa đơn, sau đó nhận hình ảnh hóa đơn mua bán với đầy đủ logo, chữ ký, dấu mộc, kèm mã QR thanh toán mang tên pháp nhân công ty và hiển thị rõ ngân hàng thụ hưởng. Chuỗi chi tiết này tạo cảm giác minh bạch, chuyên nghiệp, khiến giao dịch trông không khác gì hoạt động kinh doanh hợp pháp.
Sau khi hoàn tất việc chuyển khoản với số tiền lên tới hàng chục triệu đồng, fanpage vẫn phản hồi trong thời gian ngắn, thông báo sẽ có bộ phận chăm sóc khách hàng liên hệ xác nhận đơn hàng. Tuy nhiên, chỉ ít phút sau, toàn bộ liên lạc bị cắt đứt, cuộc trò chuyện trên nền tảng nhắn tin không thể tiếp tục, để lại người mua trong tình trạng bị động và không còn khả năng thu hồi số tiền đã chuyển.
Theo các chuyên gia, đây là đặc điểm điển hình của các kịch bản lừa đảo mua vàng online hiện nay: Không đánh vào tâm lý ham rẻ, không tạo áp lực gấp gáp, mà được thiết kế đủ “vừa vặn” để người mua tin rằng mình đã kiểm tra kỹ và đang giao dịch trong một môi trường an toàn. Chính cảm giác an tâm giả tạo này khiến quyết định chuyển tiền được đưa ra nhanh hơn, trong khi rủi ro chỉ bộc lộ khi giao dịch đã hoàn tất.
Điều đáng lo ngại không nằm ở bản chất chiêu trò, vốn không mới, mà ở mức độ tinh vi trong cách dàn dựng. Những yếu tố từng được coi là “hàng rào an toàn” cho người tiêu dùng như fanpage xác minh, hóa đơn điện tử, pháp nhân doanh nghiệp hay giá niêm yết sát thị trường, đang dần bị lợi dụng như một lớp ngụy trang hoàn hảo.
Thực tế cho thấy, nhiều nạn nhân không phải vì ham rẻ hay thiếu hiểu biết, mà vì tin rằng mình đã đủ thận trọng. Khi các tiêu chí nhận diện uy tín quen thuộc không còn phát huy tác dụng, rủi ro đối với người mua ngày càng lớn, đặc biệt với những mặt hàng có giá trị cao và nhạy cảm như vàng.
Khoảng trống trong giao dịch vàng online
Một nguyên nhân quan trọng khiến các vụ lừa đảo mua vàng online dễ xảy ra là khoảng trống trong quản lý hoạt động giao dịch vàng trên không gian mạng. Trong khi kinh doanh vàng miếng chịu sự kiểm soát chặt chẽ, thì các giao dịch vàng trang sức, vàng tích trữ thông qua mạng xã hội,
fanpage hay ứng dụng trực tuyến lại phát sinh nhiều hình thức biến tướng, khó giám sát và xử lý khi có tranh chấp.
Ông Nguyễn Đức Long, Tổng Giám đốc Học viện AI Việt Nam, nhận định rằng môi trường số cho phép người bán dễ dàng thay đổi danh tính, xóa dấu vết giao dịch hoặc đóng fanpage chỉ sau vài thao tác.
Trong khi đó, người mua thường chỉ nắm trong tay các bằng chứng điện tử như tin nhắn, hóa đơn online hay ảnh chụp chuyển khoản - những dữ liệu không phải lúc nào cũng đủ sức bảo vệ quyền lợi khi xảy ra sự cố. “Chỉ cần vài cú nhấp chuột, một fanpage có thể biến mất, trong khi dòng tiền đã được chuyển đi qua nhiều lớp trung gian”, ông Long nhấn mạnh.
Không chỉ chịu rủi ro từ yếu tố công nghệ, người mua còn bị tác động mạnh bởi tâm lý thị trường. Khi giá vàng neo ở mức cao và biến động liên tục, nỗi lo “mất cơ hội” khiến nhiều người sẵn sàng giao dịch nhanh hơn, đặc biệt khi được cam kết giữ giá, giữ suất mua hoặc giao hàng đúng hẹn.
Đáng chú ý, nhiều kịch bản lừa đảo hiện nay không tạo áp lực gấp gáp, mà ngược lại, được dàn dựng với phong cách tư vấn bình tĩnh, chuyên nghiệp, đủ để người mua tin rằng mình đang làm việc với một đơn vị uy tín.
Chia sẻ sau khi chứng kiến một người quen bị lừa khi mua vàng qua các hội nhóm trên mạng xã hội, chị Lê Thu H. (phường Cầu Giấy, Hà Nội) cho biết: “Trong các hội nhóm mua bán vàng, người bán nói chuyện rất tự tin, đưa đủ ảnh hóa đơn, tài khoản công ty, thậm chí còn có người đứng ra ‘bảo chứng’ nên ai cũng nghĩ là an toàn. Nhưng chỉ cần chuyển tiền xong là mọi thứ có thể biến mất. Từ đó, tôi chỉ dám mua vàng trực tiếp tại cửa hàng, dù phải xếp hàng hay chấp nhận giá cao hơn một chút”.
Từ những vụ việc đã xảy ra, có thể thấy mua vàng online không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với rủi ro, nhưng chỉ thực sự an toàn khi người mua giao dịch với các đơn vị được cấp phép, có thương hiệu, địa chỉ kinh doanh rõ ràng và quy trình pháp lý minh bạch.
Các cơ quan chức năng nhiều lần khuyến cáo người dân nên ưu tiên mua bán vàng trực tiếp tại các cơ sở được Ngân hàng Nhà nước cấp phép; Thận trọng với các fanpage, website dù có hình thức chuyên nghiệp; không chuyển tiền vào tài khoản cá nhân không trùng tên doanh nghiệp.
Trong kỷ nguyên số, mua vàng online có thể là xu hướng khó đảo ngược. Tuy nhiên, khi hành lang pháp lý chưa theo kịp thực tiễn và các chiêu trò lừa đảo ngày càng tinh vi, sự tỉnh táo của người tiêu dùng vẫn là “lớp phòng vệ” quan trọng nhất. Bởi vàng là tài sản có giá trị lớn, chỉ một phút chủ quan sau màn hình cũng có thể đánh đổi bằng số tiền tích cóp trong nhiều năm.
